Vị thuốc vần C

Cải Bắp

10:57 15/05/2017

Tên khác: Bắp cải, bắp su.

Tên nước ngoài: Cabbage, cabbage - head (Anh) ; chou, caboche (Pháp).

Họ: Cải (Brassicaceae).

Mô tả

Cây thảo, sống hai năm, năm đầu mọc thân lá, năm sau ra hoa, quả, hạt. Rễ trụ, cứng, mọc thẳng. Thân ngắn mang lá, không phân nhánh. Lá hình quạt, phiến dày và khum, mọc xen kẽ và áp sát vào nhau thành một khối (bắp) hình cầu hơi dẹt, đường kính 20 - 30cm, mép uốn lượn như bị khía rách; bẹ lá to; gân chính to hằn lên rất rõ ở mặt dưới.

Cụm hoa mọc từ giữa bắp thành chùm phân nhánh; hoa có cuống, màu trắng; lá đài 4 mọc dứng; cánh hoa 4 có móng dài hẹp xếp thành hình chữ thập; nhị gần bằng nhau; bầu 1 ô có vách giả tạo thành hai ngăn.

Quả cải, dài và hẹp, tận cùng bằng một mũi nhọn thuôn dài; hạt nhỏ, màu nâu, nhẵn, xếp thành một dãy.

Có 3 loại cải bắp : cải bắp cuốn, cải bắp lá nhăn và cải bắp đỏ. Trong đó, cải bắp cuốn là loại phổ biến nhất với 3 dạng : bánh dày, tròn và nhọn.

Cải bắp và  và tác dụng chữa bệnh của nó

Phân bố, sinh thái

Phân bố, sinh thái

Chi Brassica L có khoảng 150 loài trên thế giới, hầu hết là cây mọc hàng năm. Nhiều loài là cây trồng lấy rau ăn. Các đại diện của chi này phân bố tập trung chủ yếu là châu Âu, Trung Á, Nam Á và Trung Quốc. Ở Việt Nam hiện có 6 loài, đều là các loại rau nhập nội.

Cải bắp vốn là cây có nguồn gốc ở vùng ven biển nước Anh và một số nước khác ở Nam và Tây Âu, sau được đưa dần xuống phía nam ở vùng á nhiệt đới và nhiệt đới. Từ cây cải bắp mọc hoang dại, trong quá trình trồng trọt, người ta đã tạo ra nhiều giống cải bắp có hình dáng, kích thước, màu sắc lá cũng như năng suất khác nhau, thích nghi cho các vùng trồng. Ở  vùng Đông Afghanistan và Tây Bắc Ân Độ còn có một loài khác cùng chi là Brassica campestris, cũng được gọi là cải bắp. Tuy nhiên, các giống cải bắp được trồng phổ biến hiện nay đều thuộc cây cải bắp nguyên gốc ở châu Âu.

Cải bắp được nhập vào Việt Nam đã từ lâu. Lúc đầu cây được trồng ở một số vùng núi cao, có khí hậu á nhiệt đới ẩm mát, sau được chuyển dần xuống vùng đồng bằng. Tuy nhiên, cây vẫn được trồng vào vụ đông - xuân, lá mới cuốn được.

Cải bắp là loại cây ưa sáng và ưa ẩm, sinh trưởng tốt trong diều kiện nhiệt độ trung bình dưới 23°c. Cá biệt có giống cải bắp có thể trồng được cả vụ xuân - hè. Cây ra hoa quả nhiều, nhưng nếu trổng vào vụ thu đông năm trưóc, sang cuối mùa xuân năm sau cây mới có hoa.

Cách trồng

Cải bắp dược trồng phổ biến ở những nơi có khí hậu ôn đới nhu Đà Lạt, Sa Pa, Tam Đào, Hà Giang và trong vụ đông ở đồng bằng và trung du Bắc Bộ. Cây ưa đất cát pha, đất thịt nhẹ, nhiều màu, đủ ẩm và thoát nước, tốt nhất là đất phù sa ven sông.

Trước đây, khi việc sản xuất hạt giống còn khó khăn, nhiều nơi, nhất là vùng đồng bằng thường trồng cải bắp bằng nhánh. Sau khi thu hoạch, người ta bứng gốc cây con vào nơi có bóng mát và chăm sóc cho câv nảy chồi. Khoảng tháng 7-8, chồi được tách ra giâm trong vườn ươm, khi ra rễ thì đánh đi trồng. Cách làm này nhanh cho thu hoạch và cho năng suất cao vì khi chọn gốc, người ta đã chọn những cây cho bắp to, không bị sâu bệnh. Hiện nay việc sản xuất hạt giống đã có nhiều tiến bộ, nên việc trồng chủ vếu là bằng hạt.

Hạt thường được gieo trong vườn ươm làm nhiều đợt. Trong suốt thời gian từ tháng 6 - 7 đến tháng 1 - 2 năm sau đều có thể gieo hạt và trồng bắp cải, tuy năng suất có khác nhau. Ở miền núi có 2 vụ chính : vụ thứ nhất gieo vào tháng 6 - 7, thu hoạch vào tháng 9-10, vụ thứ hai gieo vào tháng 8-9, thu hoạch vào tháng 12-1 hoặc chậm hơn. Ở trung du và đồng bằng, thời vụ gieo chủ yếu vào tháng 9-10.

Đất vườn ươm cần được làm thật kỹ, lên luống cao 20 - 25cm, rộng 70 - 80cm. Có thể phủ lên mặt luống một lớp phân chuồng hoai mục hoặc tro bếp, sau đó gieo hạt bằng cách vãi đều. Dùng trấu hoặc rơm rạ phủ lên và tưới giữ ẩm. Hạt sẽ nảy mầm sau 4 - 5 ngày. Khi cây mọc cần dỡ bỏ rơm rạ. Nếu phủ bằng trấu không cần dỡ bỏ. Lớp trấu vừa có tác dụng giữ ẩm, vìra làm xốp dất tạo điéu kiện cho việc nhổ cây con được dễ dàng. Cây trong vườn ươm không cần bón phân nhiều. Cây con chăm bón vừa phải cứng cáp, khi trồng nhanh hồi phụ hơn cây con được bón quá nhiều, nhất là bón đạm. Sau 18-20 ngày, cây đã có 3 - 4 lá thật, có thể đánh đi trồng.

Đất trồng bắp cải cần được cày bừa kỹ, để ải, lên luống cao 20 - 25cm, mặt luống rộng 0,8 - l,2m và bổ hốc với khoảng cách 30x30cm. Bắp cải là cây chịu phân, cần bón dầy đủ phân lót theo hốc. Trung bình bón từ 20 - 27 tấn phân chuồng, 150 - 200kg phân lân, 75 - lOOkg phân kali cho l ha. Trộn đều phân với đất và đặt cây giống, sau đó tưới ẩm. Nếu trời quá nắng cần che cho cây trong 3-4 ngày đầu.

Ruộng cải bắp cần được chăm sóc thường xuyên như làm cỏ, xối xáo, theo dõi sâu bệnh kịp thời. Mỗi tuần cần dùng nước phân đạm, phân chuồng, nước giải hoặc tốt nhất là phân bắc ngâm kỹ để tưới cho cây một lần. Nên hạn chế dùng thuốc trừ sâu bệnh, chỉ dùng và dùng đúng chủng loại thuốc khi thật cần thiết. Tốt nhất là diệt sâu bằng tay và điều tiết độ ẩm để hạn chế bệnh hại. Trước khi thu hoạch 20 - 25 ngày, cần chấm dứt dùng thuốc bảo vệ thực vật và phân bón.

Bắp cải thường thu hoạch từ từ, dùng đến đâu thu đến đấy. Khi thu và trong quá trình vận chuyển, tránh làm dập nát.

Bộ phận dùng và thành phần hóa học

Lá tươi.

Cải bắp chứa protein 1,8%, chất béo 0,1%, chất xơ 1,0%, cacbohvdrat 6,3%, các chất vô cơ 0,6%, Ca 0,03%, p 0,05%, Fe 0,8mg, vitamin A 2000 dơn vị quốc tế, vitamin Bj 50 đơn vị quốc tế, vitamin c 124mg/100g.

Theo Trung dược từ hải, 1,1993, cải bắp chứa glucobrassicin, indol - 3 - ethanal, flavonol, acid clorogenic, leucoanthocvanin, allyl isothiocyanat, L - 5 - vinyl - 2 - thioxazolidon, vitamin K.

Ngoài ra, cải bắp còn có vitamin u.

Hạt cải bắp chứa 1.5 vinvl 2 thioxazolidon.

Tác dụng dược lý

Vitamin u có nhiều trong cải bắp tươi có tác dụng chữa lành các ổ loét thực nghiệm được gây nên trên súc vật. Chất L - 5 - vinyl - 2 - thioxazolidon trong hạt cải bắp có tác dụng kháng giáp trạng. Lá cải bắp hơ nóng dùng ngoài đắp tại chỗ có tác dụng làm dịu đau trong trường hợp bị đơn sưng hoặc trong các cơn đau sỏi mật.

Dịch chiết từ hạt cải bắp có tác dụng ức chế sự phát triển của một số vi khuẩn, nhưng tác dụng này không mạnh.

Tính vị, công năng

Cải bắp có vị ngọt, tính bình có tác dụng ích tâm, tráng cốt, hoạt trường.

Công dụng

Cải bắp là một thực phẩm quan trọng dược dùng làm rau để chế biến các món ăn. Theo V học cổ truyền, ăn cải bắp lâu ngày có công dụng ích tâm thận, bổ cốt tuỷ, lợi ngũ tạng lục phủ. Bệnh nhân đái buốt, đái khó, đại tiện táo nên ăn cải bắp; những người có tính hàn hay tiêu chảy và đái dêm không nên ăn.

Hiện nay, nhiều nước trên thế giới dùng nước ép cải bắp dưới nhiều hình thức để điều trị loét dạ dày - lá tràng, viêm dạ dày - ruột và bệnh đường mật với kết quả rất tốt.

Cách pha chế nước ép cải bắp như sau: lá cải bắp tươi lkg rửa sạch, chần nước sôi, vớt ra dể ráo nước, rồi ép lấy 500 - 700ml nước, bỏ bã đi. Nước ép có màu vàng chanh được clùng làm nhiều lần trong ngày : có thể hâm nóng, thêm đường hoặc muối tùy khẩu vị.

Cải Bắp 4.85/5 (96.70%) 6 votes
DANH MỤC CÁC VỊ THUỐC