Vị thuốc vần C

Cây Bách Bộ

03:14 28/04/2017

Còn có tên là dây ,đẹt ác, dây ba mươi. Tên khoa học Stemona tuberosa Lour.

Thuộc họ Bách bộ Stemonaceae.

Ta dùng rễ phơi hay sấy khô (Radix Stemonae) của cây bách bộ.

A. Mô tả cây

Bách bộ là một thứ cây leo, dài 6-8m, có khi hơn. Thân nhỏ nhẵn. Lá thường mọc đối có cuống, hình trái tim. Trên mặt lá, ngoài gân chính có 6-8 gân phụ chạy dọc từ cuống lá đến đầu lá, có những gân ngang nhỏ và rõ.

Cụm hoa mọc ở kẽ lá gồm 1-2 hoa, lớn, màu vàng đỏ. Bao hoa gồm bốn phiến, 2 phiến ngoài đài 4cm, rông 5mm, 2 phiến trong rộng hơn. Nhị 4, có tua ngắn. Quả nang có 4 hạt . Rễ củ gồm 10 đến 20 hoặc 30 củ, có khi tới 100 củ dài 15'20cm, đường kính l,5-2cm. Màu trắng vàng, vị ngọt,, sau rất đắng.

Cây bách bộ và tác dụng chữa bệnh của nó

B.    Phân bố, thu hái và chế biến

 

Cây bách bộ mọc hoang ở khắp nơi trong nước ta: Hà Tây, Hoà Bình, Bắc Cạn, Thái Nguyên, v.v...

Mùa thu đông đào củ về rửa sạch phơi hay sấy khô.

 

c. Thành phần hóa học

 

Ngoài các chất như gluxit (2,3%), lipit (0,83%), protit (9%), các a xít hữu cơ v.v... trong rễ bách bộ người ta đã lấy ra được nhiều ancalôit. Chủ yếu là stemonin (0,18%) C22H33N04, có tinh thể hình kim, mềm rất nhẹ, không mùi, vị đắng, độ chảy 160°.

Ngoài ra, còn có các ancalôit khác như tuberstemonin C)9H29N04, stemonidin C17H27N05, paipunin và sinostemonin.

 

D Tác dụng dược lý

 

Nghiên cưú tác dụng dược lý, người ta đã chứng minh kinh nghiệm của ông cha ta dùng bách bộ để chữa ho, chữa giun và diệt sâu bọ là đúng.

Tác dụng chữa ho

1. Chu Tử đã thí nghiệm thấy stemonin có tác dung ]àm giảm tính hưng phấn của trung khu hô hấp của động vật, có tác dụng ức chế phản xạ của ho, do đó có tác dụng chữa ho.

2. Bác sĩ Diệp Đình Thiện (Trung Quốc) đã thí nghiệm dùng bách bộ chữa bệnh lao hạch thu được kết quả tốt.

Tác dụng sát trùng và chữa giun

1. Ngâm con giun vào dung dịch 0,15% stemonin, con giun sẽ tê liệt sau 5-10 phút. Nếu kịp thời lấy con giun ra khỏi dung dịch, con giun sẽ tỉnh lại.

2. Tiêm dung dịch stemonin sunfat (3mg) vào ếch nặng 25g con ếch có thể tê bại, sau 12 giờ lại bình phục.

3. Dùng dung dịch bách bộ 1/10 trong rượu 70° ngâm hay phun vào con rận, con rận sẽ ehết sau một phút. Nếu ngâm rệp, con vật sẽ chết mau chóng hơn.

4. Trong thời gian kháng chiến, cao nước bách bộ , uống với liều 3 thìa cà phê một lần, giun ra rất nhiều.

Tác dụng kháng sinh: Ngoài các tác dụng trên:

1. Lebedev (Liên Xô, 1950) đã chứng minh tác dụng sát khuẩn của bách bộ đối với khuẩn ở ruột già.

2. Lưu Quốc Thanh (Trung Quốc) nhận thấy bách bộ có tác dụng kháng sinh đối với vi trùng bệnh lỵ, bệnh phó thương hàn. 

D. Công dụng và liều dùng

a. Chữa giun:

Ngày uống 7-10g, dưổi dạng thuốc sắc. Ưông vào sáng sớm ỉúc đói, uống 5 ngày liền, sau đó tẩy.

b. Diệt ruổi:

Nước sắc bách bộ, cho thêm ít đường vào, ruổi ăn phải chết tới 60%.

- Dung dịch 1/20 giết chết bọ gậy 100%.

- Cho bột bách bộ rắc vào hố phân, dòí chết 100%.

- Diệt ruổi, muỗi, bọ chó, rận, đốt bách bộ hơ lấy khói.

c. Chữa giun kim:

Bách bộ tươi 40g (bằng 20g bách bộ khô), nước 200ml, sắc sôi nửa giờ, cô còn độ 30ml. Thụt giữ 20 phút. Điều trị luôn như vậy trong thời gian 10-12 ngày thì khỏi.

Chữa 133 người, khỏi 83 đạt 63%.

Cây Bách Bộ 4.85/5 (96.70%) 6 votes
DANH MỤC CÁC VỊ THUỐC