Vị thuốc vần C

Cây Rau Má

02:01 09/05/2017

Cây rau má còn gọi là tích tuyết thảo, phanok (Vientian), trachiek kranh (Campuchia).

Tên khoa học Centella asiatica (L.) Urb., (Hydrocotyỉe asiatica L. Trisanthus cochinchinensis Lour.)

Thuộc họ Hoa tán Apiaceae (Umbelliỷerae).

A. Mô tả cây

Rau má là một loại cỏ mọc bò, có rễ ở các mấu, thân gầy, nhẵn. Lá hình mắt chim, khía tai Đơn thuốc chữa phụ nữ đè sữa không xuôhg: Thiên hoa phấn thiêu tồn tính, tán nhỏ. Ngày uống 16 đến 20g. Chữa viêm cổ họng mất tiếng: bèo, rộng 2-4cm, cuống dài 2-4cm trong những nhánh mang hoa và dài 10-12cm trong những nhánh thường. Cụm hoa đơn mọc ở kẽ lá, gồm 1 đến 5 hoa nhỏ. Quả dẹt rộng 3-5mm, có sống hơi rõ

Cây rau má và tác dụng chữa bệnh của nó

B. Phân bố, thu hái và chế biến

Mọc hoang tại khắp nơi ở Việt Nám và các nước vùng nhiệt đới như Lào, Cămpuchia, Inđônêxya, Ấn Độ v.v... Toàn cây khi tươi có vị đắng, hãng hơi khó chịu; khi khô thì chỉ còn mùi cỏ khô. Thu hái quanh nãm. Dùng tươi hay sao vàng.

C.Thành phần hoá học

Rau má được nhiều người nghiên cứu, nhưng kết quả chưa thống nhất.

1. Theo Basu và Lamsal (1947), Ưong rau má có một ancaloit gọi là hydrocotylin C22H3308N, có độ chảy 210-212°c. Ancaloit này cho các muôi oxalat vói độ chảy 295°c, muối picrat với độ chảy 110-112°, muối cloroplatinat với độ chảy 134-136°c.

2. Theo Bửu Hội, Rakoto Ratsimamanga và Boiteau, trong cây rau má thu hái ở đảo Mangat có chứa một glucozit gọi là asiaticozit với công thức C5)H88023. Thuỷ phân asiaticozit sẽ cho axit asiatic và glucoza. Chất glucozit này có tinh thể, tan trong rượu; độ chảy 230-233°C, có thể cho một dẫn xuất tan trong nước gọi là oxyasiaticozit có tác dụng điều trị được bệnh lao.

3. Một số tác giả khác (Lythgoe và Trippet) nghiên cứu rau má mọc ở Xrilanca (1949) đã lấy ra được một glucozit khác đặt tên là xentelozit (centelloside) có tính chất gần như asiaticozit.

4. Hiện nay, một sô' tác giả cho rằng hoạt chất của rau má là những saponin (axit asiatic, axit brahmic) có cấu trúc tri-tecpen, có tác dụng tới mô liên kết, giúp cho các mô tái tạo nhanh chóng, do đó làm cho vết thương mau lành và lên da non.

D. Công dụng và liều dùng

Rau má hiện nay còn là một vị thuốc dùng trong phạm vi nhân dân, đồng thời còn là loại rau người ăn được. Trong ca dao ta có câu: "Đói ăn rau mưng, rau má, Đừng ăn vất vả hư than". Nhân dân coi vị rau má là một vị thuốc mát, vị ngọt, hơi đắng, tính bình, không độc, có tính chất giải nhiệt, giải độc, thông tiểu, dùng chữa thổ huyết, tả lỵ, khí hư, bạch đới, lợi sữa. Ngày dùng 30 đến 40g tươi, vò nát vắt lấy nước uống hoác sắc uống. Thuốc rau má không độc, phụ nữ có thai vẫn dùng được. Tại một sô' nước, người ta chú ý nghiên cứu rau má để tìm tác dụng chữa bệnh hủi và bệnh lao.

Theo tập san Société des amis du parc botanique de Tananarive, 1941 và 1942 tại Mangát, người ta dùng rau má chữa hủi có kết quả tốt hơn chế phẩm của đại phong tử.

Năm 1949, Lythgoe và Trippet đã nghiên cứu tác dụng chữa hủi của xentelozit.

Ngoài ra, chất chế từ asiaticozt có tác dụng chống vi trùng lao. Ở một sô' nước, người ta chế rau má dưới dạng:

1 Viên nén chứa 0,01g rau má (1) để chữa các chứng dãn tĩnh mạch, chứng nặng chân do máu ở các tĩnh mạch chân chậm trở vể tim. Ngày uống 3-6 viên vào bữa ăn.

2. Thuốc tiêm lml chứa 0,02g cao rau má. Cách 1 ngày tiêm bắp 1 ống phối hợp bôi thuốc mỡ (1% cao rau má) hoặc thuốc bột chứa 2% cao rau má để chữa các vết bỏng, vết thương do chấn thương hoặc vết phẫu thuật, các tổn thương ở da và niêm mạc (tai, mũi, họng) hoặc sản phụ.

Các đơn thuốc có rau má

1. Chữa đau bụng, đi ỉa lỏng, đi lỵ: Rau má (cả dây, cả lá) rửa sạch, thêm ít muối, nhai sống. Ngày ãn chừng 30-40g (kinh nghiệm nhân dân nhiều nơi). Có thể luộc rau má mà ăn như ăn rau.

2. Chữa phụ nữ kinh nguyệt đau bụng, đau lưng: Rau má hái lúc ra hoa, phơi khô, tán nhỏ. Ngày uống một lần, vào lúc buổi sáng, mỗi lần hai thìa cà phê gạt ngang.

3. Chữa rôm sẩy, mẩn ngứa: Hằng ngày ăn rau má trộn dầu dấm. Hoặc rau má hái về, giã nát, vắt lấy nước, thêm đường vào mà uống hằng ngày.

Chú thích:

Ngoài vị rau má Centella asiatica nói trên, trong nhân dân ta còn dùng vị rau má mơ, rau má họ hay thiên hổ thái HydrocoCyỉe rotundifolia Roxb. Loại cỏ có thân mọc bò, nhỏ, mang rễ ở những đốt; lá hình hơi tròn, mép khía tai bèo, đường kính nhỏ hơn loại trên, chừng 10-15mm, cuống dài l-4cm, hoa nhỏ màu xanh nhạt. Quả dẹt, rộng chừng l,5mm. Cây này mọc hoang ở những nơi ẩm thấp khắp nước ta. Có mọc ở những nước nhiệt đới và á nhiệt đới châu Á và châu Phi. Nhân dân dùng toàn cây chữa bệnh gan.

Cây Rau Má 4.85/5 (96.70%) 6 votes
DANH MỤC CÁC VỊ THUỐC