Vị thuốc vần D

Đạm Trúc Diệp

09:51 08/05/2017

Đạm Trúc Diệp còn gọi là trúc diệp, toái cốt tử, trúc diệp mạch đông, mễ thân thảo, sơn kê mễ.

Tên khoa học Lophatherum gracile Brongri. (,Acroelytrum japonicum Steud.).

Thuộc họ Lúa Poaceac (Gramineae).

Đạm trúc diệp {Herba Lophatheri) là toàn cây đạm trúc diệp phơi hay sấy khô.

A. Mô tả cây

Đạm trúc diệp là một loại cỏ sống lâu năm, có rễ phình thành củ, nhiều nhánh, cứng. Thân cao 0,6-l,5m, mọc thẳng đứng, đốt dài. Lá mềm, hình mác dài nhọn, dài 10-15cm, rộng 2-3cm, những lá phía trên lơ thơ ở mặt trên có ít lông, mặt dưới nhẵn, cuống lá gầy tiếp liền với bẹ dài, ôm lấy than. Hoa mọc thành chuỳ thưa, dài 15- 45cm, bông nhỏ dài 7-12mm. Quả dĩnh hình thoi dài chừng 4mra, nằm tự do trong mày nhỏ .

Đạm trúc diệp và tác dụng chữa bệnh của nó

B. Phân bố, thu hái và chế biến

Loài này có nhiều dạng, mọc hoang ở khắp nơi trong nước ta, nhiều nhất là ở những nơi rừng thưa hay đồi cỏ. Còn mọc ở Trung Quốc, Nhật Bản, Malaixia. Vào tháng 5-6 cuối mùa hoa, người ta hái toàn cây mang về, cất bỏ rễ con, bó thành từng bó nhỏ phơi hay sấy khô. Vị thuốc nhiều khi còn có cả rễ con và đôi khi cả cụm hoa.

C. Thành phần hoá học

Chưa thấy có tài liệu nghiên cứu.

D. Tác dụng dược lý

Năm 1937, hai tác giả là Hutchins và Swith đã dùng nhũ dịch 15% men tiêm dưới da gây sốt cho chuột bạch, rồi thí nghiệm tác dụng giảm sốt của 17 thứ thuốc khác nhau đã đi đến kết luận là cho vào dạ dày cao nước đạm trúc diệp với liều l-2g trên lkg thể trọng có tác dụng giảm sốt, nhưng thuốc chế bằng rượu không có tác dụng giảm sốt; vậy chất chữa sốt tan trong nước.

Nãm 1956, Chu Hàng Bích và một số tác giả khác (Trung Quốc sinh lý khoa học hội, 1956) dùng dung dịch trực trùng côli tiêm dưới da gây sốt cho mèo và thỏ rổi thí nghiệm tác dụng chữa sốt của đạm trúc diệp thì thấy với liều 2g trên lkg thể trọng, đạm trúc diệp có tác dụng chữa sốt ngang với liều 33mg phcnaxetin cho lkg thể trọng. Ngoài ra lại còn có tác dụng lợi tiểu và tăng lượng đường trong máu. • Đối với chuột nhắt, liều độc LD50 là 0,645g trên lOg thể trọng.

E. Công dụng và liều dùng

Theo tài liệu cổ đạm trúc diệp có vị ngọt, nhạt, tính hàn, vào 2 kinh tâm và tiểu trường. Có tác dụng lợi tiểu tiện, thanh tâm hoả, trừ phiền nhiệt. Dùng chữa tâm phiên, tiểu tiện đỏ, tiểu tiện khó khăn. Hiện nay, đạm trúc diệp được dùng trong nhân dân lảm thuốc chữa sốt, thông tiểu. Phụ nữ có thai không được dùng (theo kinh nghiệm). Liều dùng hàng ngày là 8-10g dưới dạng thuốc sắc, thường phối hợp với nhiều vị thuốc khác.

Đơn thuốc có đạm trúc diệp Chữa viêm niệu đạo, tiểu tiện đau buôt: Đạm trúc diệp 15g, thông thảo 5g, sinh cam thảo 3g, qua lâu căn lOg, hoàng bá 5g, nước 600ml, sắc còn 200ml, uống 3 lần trong ngày. Chú thích: Tên đạm trúc diệp đôi khi còn dùng để chỉ lá một loại tre Phyỉlostachys nigra Munre .var. henonis (Mitford) Stapf ex Rendle. Người ta dùng chữa sốt, khát nước, thổ huyết, cảm cúm.

Tại Trung Quốc (Triết Giang, Giang Tô và một số tỉnh khác) người ta còn dùng một loài thài lài Commelỉna communis L. thuộc họ Thài lài (Commelinaceae) với tên đạm trúc diệp. Cây này ở ta gọi là thài lài trắng, hay cỏ lài trắng-rau trai ăn, cỏ chân vịt, tên Trung Quốc là áp chích thảo, trúc diệp thái, nhi hoán thảo. Thài lài trắng là một loài cỏ cao 25-50cm, hơi có lông hay nhiều lông. Thân chia nhánh, ở những đốt có thể mọc rễ. Lá thuôn dài hay hình mác phía dưới có bẹ, dài 2-10cm, rộng l-2cm, không có cuống. Hoa màu xanh lơ, mọc thành xim không cuống. Quả nang thường được bao hoa bao bọc, dài 5-6mm, rộng 4-6mm giữa thắt nhỏ lại. Thường mọc hoang ở những bãi, ruộng ẩm ướt  

Phân tích cây này ở Việt Nam, Aufray mới thấy có chất có nitơ 7,8%, chất không có nitơ 59,75%, chất béo 0,90%, xenluloza 20,15%, tro 12,80%. Có tác giả tìm thấy trong cỏ này một glucozit gọi là delphin và chất avvobanin.

Theo Diệp Quyết Tuyền thì trong cây có chất nhầy và tinh bột. chữa sốt, khát nước, lợi tiểu tiện, giải độc, lỵ, bệnh về tim, rắn, rết, bọ cạp cắn đau buốt, dùng ngoài giã đắp lên những nơi đầu gối, khớp xương sưng đau. Uống trong: Ngày uống 8-15g dưới dạng thuốc sắc. Dùng ngoài lấy cây tươi giã đắp.

Đơn thuốc có cây thài lài trắng Chữa phù thũng do tim (theo Diệp Quyết Tuyền): Thài lài trắng 15g, xích tiểu đậu (đậu đỏ) 50g, nước 300ml, sắc còn lOOml chia 3 lần uống trong ngày.

Đạm Trúc Diệp 4.85/5 (96.70%) 6 votes
DANH MỤC CÁC VỊ THUỐC