Vị thuốc vần L

Lưỡi Rắn

10:38 20/05/2017

Hedyotis corymbosa (L.) Latnk.

Tên đồng nghĩa: Oldenlandia corymbosa L

Tên khác: Đơn đòng, xương cá, nọc sỏi, vương thái tô, mai hồng, an điền, xà thiệt thảo.

Tên nước ngoài: Two - flowered indian madder (Anh).

Họ:Cà phê (Rubiaceae).

Mô tả

Cây thảo nhỏ, sống hàng năm, cao 20 - 30cm, phân cành nhiều. Thaann nhẵn, hơi vuông, mềm yếu, mọc thẳng hay bò, khi non màu lục, sau màu xám ở gốc. Lá mọc đối, hình mác dẹp, dài 1 -3 cm, rộng 1 - 2 mm, gốc thuôn, đầu nhọn. mặt trên xanh sẫm, mặt dưới nhạt, mép nguyên, chỉ gân chính rõ; cuống rất ngắn hoặc không cuống; lá kèm nhỏ, chia thùy ở đầu.

Cụm hoa mọc ở kẽ lá thành xim, gồm 2-5 hoa (thường là 3), màu trắng hoặc hơi hồng; dài 4 rãng nhọn; tràng cánh hợp thành ống hình trụ; nhị 4 đính ở họng tràng; bầu hạ 2 ô.

Quả nang, hình bán cầu, có đài tồn tại; hạt nhiều, hình tam giác.

Mùa hoa quả : tháng 5-6, đôi khi quanh năm.

Tránh nhầm với cây bạch hoa xà thiệt thảo (xem cây này).

lưỡi rắn  và tác dụng chữa bệnh của nó

Phân bố, sinh thái

Trong số khoảng 60 loài thuộc chi Hedyotis L. ở Việt Nam, lưỡi rắn thuộc nhóm những loài cây có kích thước nhỏ, phân bố tương đối phổ biến ở vùng đồng bằng, trung du và núi thấp. Trên thế giới vùng phân bố của cây cũng bao gồm hầu hết các nước trong khu vực có khí hậu nhiệt đới ở Nam Á và Đông Nam Á như Ân Độ, Xrilanca, Malaysia, Thái Lan, Indonesia, Campuchia, Lào và đảo Hải Nam Trung Quốc. Cây còn có ở châu Phi.

Lưỡi rắn thuộc loại cây ưa sáng và ưa ẩm, thường mọc thành đám, đôi khi thuần loại trên các bãi hoang, vườn, ruộng cao và nương rẫy. Cây có thể sống được trên nhiều loại đất, sinh trưởng phát triển nhanh trong vụ hè - thu và tàn lụi trước mùa đông. Cây ra hoa quả nhiều, khi quả già tự mở để hạt phát tán ra xung quanh. Do đó, trong tự nhiên lưỡi rắn thường mọc tương đối tập trung, làm ảnh hưởng đến cây trồng.

Bộ phận dùng

Toàn cây thu hái quanh năm, tốt nhất vào mùa hè, mùa thu, lúc cây có hoa, phơi khô hay sao vàng. Có thể dùng tươi.

Thành phần hóa học

Phần trên mặt đất của cây lưỡi rắn chứa deacetylasperulosid (I), asperulosid (II), acid asperulosidic (III), acid deacetylasperulosidic (IV), 10 - o - benzoyldeacetyl asperulosidic methyl ester (V), scandosid methyl ester (VI), 10 - o - benzoyl scandosid methyl ester (VII), 10 - o p.hydroxybenzoyl scandosid methyl ester (VIII), 10 - o - p.coumaroyl scandosid methyl ester (IX) (Otsuka Heideoki và cs, 1991).

Theo cuốn "Trung dược từ hải", tập I, 1993 cây lưỡi rắn chứa corymbosin, asperulosid, acid geniposidic, scandosid, asperglavcid.

Tác dụng dược lý

Chất acid geniposidic trong cây lưỡi rắn có tác dụng gây tẩy xổ; sau khi dùng thuốc 5 giờ thì bắt đầu đi ngoài. Liều có tác dụng 50% - ED5Ũ > 800 mg/kg.

Tính vị, công năng

Lưỡi rắn có tác dụng thanh nhiệt, giải độc.

Công dụng

Theo kinh nghiệm nhân dân, cây lưỡi rắn được dùng tươi để giải độc, chữa rắn cắn rất có hiệu quả. Khi bị rắn độc cắn, lập tức đặt garô phía trên vết rắn cắn cho nọc độc khỏi lan nhanh vào tuần hoàn của cơ thể, tiếp đó lấy một sợi tóc căng thẳng gạt đi gạt lại trên bề mặt vết thương để làm bật những răng phụ của rắn còn cắm trong da, nặn cho máu chảy ra. Sau đó, lấy lOOg cây lưỡi rắn tươi, rửa sạch giã nát, vắt lấy nước cốt cho uống, dùng bã đắp vào vết thương, băng lại. Khi uống thuốc cởi dây garô. Ngày uống 2,-3 lần. Những lần sau tăng liều lượng lên 200g. Sau khi uống thuốc, người bị nạn thấy đỡ đau nhức, ngủ được.

Ngoài tác dụng chữa rắn cắn, cây lưỡi rắn còn chữa sốt cao, sốt cách nhiệt, đau nhức xương, thấp khớp. Theo kinh nghiệm của ông Đỗ Hữu Cận, ở Đống Đa - Hà Nội, cây lưỡi rắn có tác dụng chữa sốt quá cao hóa điên cuồng. Ở Đài Loan, cây lưỡi rắn cũng được dùng làm thuốc hạ sốt. Ở Philippin ngưòi ta dùng lưỡi rắn làm thuốc kiện vị và chữa đau răng. Ở Malaysia, cây được giã nát, đắp ngoài chữa vết thương. Ở Trung Quốc, cây lại chữa sốt rét, trường ung (ung thư ruột), bỏng, sốt cao.

Liều dùng : Ngày 15 - 30g sắc nước uống. Dùng ngoài, lấy nước sắc rửa vết thương.

Bài thuốc có cây lưỡi rắn

Chữa sốt rét: Cây lưỡi rắn, thường sơn, mã tiên thảo, mỗi vị 6g. Sắc nước uống. (Trung dược từ hải I. trang 993).

 

Lưỡi Rắn 4.85/5 (96.70%) 6 votes
DANH MỤC CÁC VỊ THUỐC